گزارش اقتصادى

 غزنى ( پژواک، ٢٦ ثور ٩٢):مسوولين غزنى مى گويند که ٨٠ درصد اقتصاد مردم غزنى به زراعت و مالدارى استوار است؛ اما کمبود آب در ذخيره هاى آبى ، نبود مراکز حفظ محصولات و مارکيت ، زمينداران و مالداران را به يک سلسله مشکلات مواجه کردند .
 در اين بخش تجارت نيز تاثير خود دارد، غزنى در چهار راهى تعدادى زياد ولايت کشورموقعيت دارد که با درنظرداشت همين موقعيت خريد و فروش مردم چهار ولايت همجوار( پکتيا ، پکتيکا ، زابل و ميدان وردک ) در مارکيت هاى غزنى صورت ميگيرد .
زراعت :
 سلطان حسين عباسيار رييس زراعت و مالدارى اين ولايت به آژانس پژواک گفت که اگر بخش زراعت و مالدارى مورد توجه قرار گيرد ونياز زمينداران و مالداران از جانب کمبود آب مرفع گردد ، پس اقتصاد زراعتى ديگر نيز پيشرفت خواهد کرد .
 به گفتۀ وى، زراعت و مالدارى به سوى مکانيزه و ماشينى بودن روان است که در اين راستا بانک انکشاف زراعتى ميتواند ، اقتصاد زراعتى مردم به پاى ايستاده کند .
به اساس معلومات رياست زراعت زمينداران و کشاورزان غزنى همه ساله از ٧٥٠ هزار جريب زمين آبى و ١٧٠ هزار جريب زمين للم هزاران تن محصولات زراعتى جمع آورى مى نمايند .
 به گفتۀ رييس زراعت، همه ساله هزاران تن محصولات زراعتى مثل  گندم ، جو ، انگور ، سيب ، بادام ، زردالو، پياز ، کچالو ، گندنه و نخود جمع آورى ميشود ؛ اما با درنظر داشت نياز و مصرف مردم، احتياجات مردم را مرفوع کرده نميتوانند .
 زمينداران و زارعين نيز شکايت مى کنند که کمک لازم به آنها صورت نگرفته و نه هم در آينده اين انتظار را دارد که سکتور زراعتى و انکشاف آن مورد توجه ويژه قرار گيرد .
على خان باشندۀ ولسوالى مقر مى گويند که باغ انگور و هزاران جريب زمين زراعتى دارد که در هشت سال گذشته تنها يک بار کمک يک بورى کود کيمياوى و يک بورى تُخم اصلاح شده با وى صورت گرفته است .
 به گفتۀ وى، زارعين و زمينداران به کمک هاى اساسى نياز دارد که نياز اولين آنها مشکل کمبود آب و همچنان ايجاد مارکيت و حفظ محصولات است .
على خان ميخواهد که درهرمنطقه و ولسوالى بايد ذخيره هاى آب و بندهاى کوچک ايجاد و همچنان زمينه ايجاد بازار براى حفظ ميوه جات و فروش آن مساعد گردد .
 زارعين و زمينداران ولسوالى قره باغ نيز از مشکلات موجود در اين بخش شکايت دارند، ايجاد بندها و به پا ايستاد کردن اقتصاد زراعتى از راه حل آنها مى دانند که شامل بازاريابى براى محصولات ، حفظ ميوه جات و سبزى ها و پروسيس آن است .
 حاجى عبدالقيوم يکى از سران قومى اين ولسوالى که باغ انگور دارد به آژانس پژواک گفت ، تا کنون همه امور کشت زمين ها و باغدارى، خود مردم و باغداران را بعهده گرفتند ، در اين راستا نه دولت و نه هم کدام  نهاد کمک دهنده  کمک ويژه کرده اند .
 به گفتۀ وى، برخى بيشتر زمين هاى قره باغ از کاريزها آبيارى ميشود؛ اما اکنون آب در کاريزها رو به کمبودى است و بايد ذخيره هاى آب و بندهاى کوچک در مناطق کوهستانى ساخته شود و همچنان سيستم زراعتى عصرى ، تُخم هاى اصلاح شده و نهال هاى ميوه دار به زمينداران و زارعين توزيع گردد .
 به گفتۀ وى، بازاريابى براى محصولات شرط اول است ، دولت بايد در اين راستا سهولت ها را ايجاد نمايد ، در طول دو سال گذشته صدها تن ميوه و سبزى مردم به علت نبود مارکيت يا خراب شده و يا هم به قيمت نازل به پاکستان انتقال شد .
موصوف افزود :(( اکنون تا بيشتر از هفتاد درصد مردم ما مصروف زراعت اند ، پس به دولت لازم است که براى رشد و انکشاف زراعت کاربيشتر انجام دهد و در اين راستا فرصت هاى کارى ديگر به مردم مهيا سازد .))
چهار سال قبل ( ١٣٨٨ ه ش) درنظر بود که اتاق هاى ويژۀ براى حفظ محصولات زراعتى مخصوصاً براى ميوه ها و سبزيجات ايجاد شود؛ اما تاکنون در مورد کدام گام برداشته نشده است .
 عبدالولى وکيل عضوى شوراى ولايتى نيز از موانع ومشکلات فراراهى در مقابل زمينداران و زارعين ياد آورى کرده ومى گويد که گام هاى مناسب براى حل آن برداشته نشده است .
به گفتۀ وى، کومک در راستاى زراعت با زارعين و زمينداران صورت نگرفته و نه فابريکات و اتاق ها براى حفظ و پروسس غله جات و ميوه ها ايجاد شد .
موصوف نا امنى سرچشمه همه مشکلات خواند و مى افزايد که وضعيت زراعت از اثر نا امنى ها کند است و همچنان تجار و سرمايه گذران شرايط خوب ندارد .
به گفتۀ خانزاده، همين علت است که ٣٠ درصد مردم غزنى بى کار شوند و امن نسبى نيز از اثر نا امنى از بين رود .
برخې بيشتر مناطق مربوطات مرکز و ولسوالى خواجه عمرى غزنى از آب بند سلطان و زمين هاى بيشتر اندر و گيرو از بند سرده آبيارى ميشود .
امان الله کامرانى عضوى شوراى ولايتى و باشنده ولسوالى اندر مى گويد که بايد بندهاى بزرگ آب مورد توجه بيشتر قرار گيرد ، کاسه و کانال هاى آن تصفيه و اعمار شود ، تا مشکل کمبود مناطق تحت بند از بين برده شود .
 به گفتۀ وى، درحدود ٧٠ هزارجريب زمين پروژه چهارديوال مربوطات بندسرده و فارم زراعتى خواجه نور گيرو از بند سرده آبيارى مى شود ؛ اما در سه دهه اخير آب بند کم شده، کانال هاى آن تخريب گرديده و برخى بيشتر فارم خواجه نور خشک شد.اکنون مخالفين مسلح در اندر وجود ندارند ، امنيت تامين شده و لازم است که براى اعمار اين بند و فارم ها توجه شود .
تجارت و سرمايه گذارى
اما مسوولين اتاق هاى تجارت نا اميد هستند ومى گويند که اقتصاد غزنى تاحدى پيشرفت نکرده ، تاحدى که توقع مى شد .
عبدالمتين قلندرزى رييس اتاق هاى تجارت در غزنى مى گويد که نا امنى باعث شده که سرمايه گذران داخلى و خارجى با قلب مطمئن در اين ولايت سرمايه گذارى نکنند و بحران موقت اقتصادى به ميان   آيد .
 موصوف به پژواک گفت که امنيت قابل باور نيست ، در جريان سه سال گذشته پسران چند تجار ربوده شدند ، تعدادى از آنها دربدل پول دو باره رها و شمارى ديگر آنها از سوى اختطاف کنندگان کشته شدند که اين وضعيت سرمايه گذاران را نگران کردند .
به گفتۀ قلندرزى، دولت سرمايه گذران را تشويق نمى کند وشرايط تجارت در کشورها ومناطق ديگر نسبت به غزنى به شکل خوبتر است ، پس به همين خاطرکسى ادارى سرمايه گذارى در غزنى ندارد .
 به گفتۀ وى، برخى بيشتر سرمايه گذران غزنى در مناطق ديگر و حتى در خارج تجارت دارد، اگر دولت شرايط خوب و مناسب براى سکتور خصوصى مهيا سازد ، وضعيت امنيتى خوبترشود، پس اقتصادمردم غزنى تقويه ميشود و زمينه کار نيز براى آنها مساعد خواهندشد .
اکنون پنج فابريکه کوچک درغزنى وجود دارد که مالکين آن از بابت کمبود برق و نبود مکان مناسب با مشکلات مواجه اند .
 رييس اتاق هاى تجارت شکايت دارد که دولت در راستاى تشويق سرمايه گذران ، تجار ، بخش زراعت ، زمينداران و زارعين توجه ندارد و تاکنون ادارات مربوط کدام طرح را ايجاد نکرده است .
 درحدود هفت سال قبل ( ١٣٨٥ ه ش ) منطقه شهرک  براى رشد وانکشاف کار صنعتکاران بيرون از شهرمشخص شد؛ اما نه تنها که به زمينداران زمين توزيع نشد، بلکه دعوه ملکيت نيز با زمين اختصاص شده به شهرک صورت گرفت .
خيرالله که در امارات متحده عرب تجارت دارد مى گويد که حتى  شرايط تجارت در غزنى براى تجار مساعد نيست ، موضوع کار و سرمايه گذارى خو پسانتر است .
 به گفتۀ وى، دو سال قبل ميخواست تا يک مارکيت عصرى و هوتل در غزنى اعمار نمايد؛ اما برادرش ازسوى افراد ناشناس درتيليفون تهديد شد و ٣٠ هزار دالر ازيشان خواست شد .
موصوف افزود که به تهديدکنندگان برادرش پول داد و بردارش دوباره به امارات رفت ؛ اما يک سال بعد به کشور خود برگشت ، نيت داشت که براى ديدار اقارب و دوستانش به منطقه خود برود ، در امتداد راه افراد مسلح برايش ايستاد شدند ، وى راختطاف و چند روز بعد از سوى آنها کشته شد .
 ناامنى در هر منطقه موانع در مقابل انکشاف و پيشرفت ايجاد کرده ؛ اما مسوولين امنيتى غزنى مى گويد که گراف رويداد هاى جنايى و نا امنى نسبت به قبل پايين شده است .
زړور زاهد قوماندان امنيه غزنى مى گويد که امنيت ولسوالى ها نسبت به سابق خوبترشده ، کارهاى تجارتى و انکشافى رشد کرده و مصروفيت ها  به مردم ايجاد شده است .
 صنايع دستى :
 صنايع دستى از تاريخ باستانى و رواج زمان هاى قديم غزنى نماينده گى مى کند که اکنون  مورد توجه کمتر قرار گرفته ، کارمندان آن کم شده و تجارت آن متوقف گرديده است .
گيلم ، قالين بافى ، پوستين و پوستينچه که از پوست حيوانات ساخته ميشود ، ميسگرى ، کلالى ، وصنايع دستى زنانه چون خامک ، گردن وچکن ها ، از همان نام و شهرت سابق برخوردار نيست که سال هاى قبل نام ملى و بين المللى داشت .
 نورآغا هفتاد ساله که درشهر غزنى دکان کلالى مانند کوزه و مشک ها دارد مى گويد که صنعت کلالى ارزش قبلى خود از دست داده و بازار اين صنعت رو به سردى است .
موصوف به آژانس خبرى پژواک گفت که اکنون تنها گلدان ها و مشک ها  تا يک حد بازار دارد ؛ اما صنعت ديگر کلالى مانند کوزه وديگ هاى گلى هيچ تجار ندارد و نه  مورد استفاده قرار ميگيرد .
 به گفتۀ نورآغا، درحدود سى سال قبل صنايع دستى از نام و شهرت خوب برخوردار بود ، تنها در شهر غزنى تا بيشتر از پنجاه دکان کلالى موجود بود ، بيشتر از صد فابريکات پوستين بافتن فعال بود ؛ اما اکنون در تمامى شهر سه دکان  کلالى و دو دکان پوستين دوزى باقى مانده است .
وى مى گويد که مردم اکنون از صنايع دستى با کيفيت استفاده نمى کنند ، بلکه توليدات قيمتى و خارجى بازار خوب فروش دارد که از اثر آن خريداران و استفاده کنندگان صنايع دستى کم شدند .
نور آغا از دولت ميخواهد ، تا نمايشگاهاى شناخت ، انکشاف و رشد صنايع دستى در داخل و خارج کشور  جهت تشويق تجار بين المللى صنايع دستى باستانى ايجاد نمايند .
 زارعين، تجار و صنعتگران بخش هاى دستى و عصرى به شکل مجموعى خواهان محيط امن کار ، سهولت هاى کارى و شرايط مناسب براى انکشاف و رشد اين بخش ها هستند .
پست هاى مواشى، پشم و همچنان لبنيات آن در بخش محصولات حيوانى مقام ويژه دارد که بازار آن نسبت به سابق افتاد است .
 عبدالخالق يکى از تجار پشم و پست مى گويد که وضعيت اين تجارت نسبت به سى سال قبل سرد شده و علت اساسى آن اين است که مالدارى کم شده و مردم مثل سابق مواشى را نگهدارى نمى کنند .
به گفتۀ وى، کمبود مالدارى نيز اخيراً با خشکسالى و نبود مالچر ارتباط ميگيرد ، سابق کوچى ها گوسپندهاى بيشتر ميداشت ؛ اما اکنون اين مالدارى کمتر شده است .
 در اقتصاد زراعتى غزنى علاوه بر ميوه تازه ميوه خشک چون کشمش ، بادام و آلو بخارا نيز نام ويژه دارد و در مارکيت تجارتى مقام خاص آز آن خود کرده است .
 حاجى همايون تجار ميوه خشک مى گويد که بازار ميوه خشک به فصل و حاصلات ميوه تازه ارتباط ميگيرد ، اگر حاصلات ميوه تازه خوبتر باشد ، پس ميوه خشک نيز در همان سال مارکيت خوب دارد ؛ اما با وجود آن وقت ناوقت مشکلات در آن موجود ميباشد .
 به گفتۀ وى ، جاى مخصوص براى نگهدارى و پروسيس ميوه خشک وجود ندارد ، آنها اکثراً براى حفظ ميوه با مشکل نبود جاى مناسب مواجه است و از سوى ديگر همکارى وکمک به سطح دولت در بخش بازار يابى به آنها صورت نميگيرد .
 در دشت ها و مناطق کوهستانى غزنى برخى از بوته هاى تداوى مانند باغى ترخه ، سپانده ، بارتنگ ، خاکشير و ديگر که اکنون در تداوى خانه گى  جاى خاص دارد ، استعمال ميشود .
 خالصه بشردوست يک باشنده سک شهرغزنى مى گويد که بوته هاى دواى يونانى غزنى اکنون نيز تاحدى بيشتر در خانوادها استعمال ميشود و شهرت زياد دارد .
به گفتۀ وى، اين بوته ها اکنون کمتر شده ؛ اما هنوز هم تجارت باز دارد ، به کشورهاى هند ، پاکستان ، ايران و اروپا نيز صادر ميگردد .




گزارش بازسازی 


غزنى (پژواک، ۲۰جوزا٩٢): در پنج سال گذشته در مرکز و ولسوالى هاى غزنى، صدها پروژه انکشافى تطبيق گرديده؛ اما پروژه هاى بزرگ سال ٢٠١٣ ميلادى از اثر عوامل نامشخص متوقف و امور آن ناتکميل مانده است.
موسى خان اکبزاده والى غزنى مى گويد که  ٢٥٠ کيلومتر سرک، در جريان پنج سال گذشته در مرکز و ولسوالى ها پخته شده است.
به گفتۀ وى، در حدود ١٠٠ کيلومتر سرک و شاهراه هاى مناطق دوردست اعمار و مشکلات مردم را کاهش داده است.
وى ميگويد که در اين مدت ٣٦ تعمير براى مکاتب مرکز و ولسوالى ها اعمار گرديده و کار تعمير  ٣٣ باب مکتب ديگر، جريان دارد.
همچنان ساختمان هاى جديد ده کلينيک و مراکز صحى به شمول مرکز براى چند ولسوالى اعمار گرديده است.
در پروژه هاى سال ٢٠١٣  از جمله ٢٥ آبده باستانى موجود در غزنى، ١٨ آبدۀ باستانى اعمار وهمچنان چند پروژۀ بزرگ که کار آن تا هنوز تکميل نشده، شامل است.
بسم الله شريفى رييس اطلاعات و کلتور گفت که اعمار آبده هاى ديگر باستانى، تا سه ماه آينده تکميل خواهد شد و همچنان پروژه بزرگ به نام ثقافت اسلامى که شامل يک تالار بزرگ مجالس، مسجد، بازار سرپسته و ٥٠ بلاک کوچک است، در پنج ماه آينده به بهره بردارى سپرده ميشود.
همچنان رياست انکشاف دهات، در پنج سال گذشته ١٨٠ پلچک و ١٣٤٠ متر ديوار استنادى در مرکز و ولسوالى ها اعمار کرده و ٦١ حلقه چاه عميق آب حفر نموده است.
غلام سنايى مايل رييس انکشاف دهات گفت که اکنون علاوه بر آن، ده پروژه در مرکز و ولسوالى ها تحت اجرا قرار دارد که در سه ماه آينده به بهره  بردارى مردم سپرده خواهد شد.
انجنير کريم مسول امور انکشافى ولايت غزنى گفت که بندهاى کوچک در بعضى ولسوالى ها اعمار شده و اعمار بندهاى سابقه نيز صورت گرفته است.
به گفتۀ وى، يک بند کوچک در ولسوالی ده یک و يکى ديگر در مرکز ساخته  شده و همچنان يک کانال بند مشهور سرده اعمار شده و کار ساخت دروازۀ آن جريان دارد.
اما مردم و باشندگان منطقه مى گويند که کارهاى انکشافى قابل ذکر در غزنى صورت نگرفته و کارهاى انکشافى در مناطق دور، نسبت به مرکز کمرنگ است.
عبدالجامع جامع رييس شوارى ولايتى ميگويد که در جريان پنج سال گذشته، مرکز نسبت به ولسوالى ها مورد توجه بيشتر قرار گرفته است؛ درحاليکه مشکلات و نيازهاى باشندگان مناطق دوردست، نسبت به مرکز بيشتر است.
به گفتۀ وى، موجوديت افراد مسلح و نا امنى ها، مانع اصلى در مقابل پروگرام مفيد همبستگى ملى و همچنان تطبيق پروژۀ بزرگ است.
جامع به آژانس خبرى پژواک گفت که علاوه بر آن، راه هاى اکثر ولسوالى ها پخته شده و برنامه همبستگى ملى، در مناطق بيشتر به خوبى تطبيق ميشود.
امان الله کامرانى عضو شوراى ولايتى و باشندۀ ولسوالى اندر ميگويد که از کارهاى چند سال اخير راضى است؛ اما وجود مخالفين مسلح، تا حدى بيشتر در مناطق ناامن مانع پيشرفت بود، که به خواست ها و نيازهاى مردم طورى که لازم بود، توجه صورت نگرفت.
به گفتۀ وى، بعد از قيام مردمى عليه طالبان، زمنيه براى کار و امور انکشافى در ولسوالى اندر مساعد بوده و درمناطقى که تحت پوشش قيام مردمى آمده، برنامه ملى پيوستون در آنجا به سرعت تطبيق ميشود.
به گفتۀ کامرانى، در جريان يک دهۀ گذشته، توجه به کارهاى بنيادى صورت نگرفت، تا بندهاى بزرگ اعمار، پروژه هاى بزرگ تطبيق وهمچنان فابريکات کوچک جهت جلوگيرى از بيکارى ايجاد گردد.
کامرانى افزود که پروژه هاى مختص شده به سال ٢٠١٣ ميلادى که شامل ميدان هوايى، کاناليزاسيون، برق و دو هوتل بزرگ بود، فراموش گرديده است.
به گفتۀ وى سال ٢٠١٣ ميلادى، يک فرصت و چانس ويژه براى بازسازى غزنى بود؛ اما دراثر بى غورى مسوولين تطبيق نشد؛ زيراکه آنها به همچو پروژه ها اهميت ندادند و بودجه اى که براى پروژه هاى پلان سال ٢٠١٣ ميلادى در نظر گرفته شده بود، اختصاص ندادند.
داکترغنى بهادرى يکى از سران قومى و عضو شوراى عالى صلح گفت که در يک دهۀ گذشته، توجه به انکشاف متوازن و پيشرفت منطقه صورت نگرفته و کار تنها به مناطق محدود انجام شده است.
به گفتۀ موصوف، انکشاف و پيشرفت متوازن در تمامى مناطق باعث مى شد که جلو ناامنى و جنگ گرفته ميشد و نسل جوان ما از بيکارى رنج نمى برد.
بهادرى افزود که در ولايت غزنى، از همه بيشتر نياز به اعمار بندها و بازسازى ذخيره هاى آبى است و اين چيزى است که در ده سال گذشته، مورد توجه قرار نگرفت.
به گفتۀ وى، با اعمار بندها از يکسو زمينۀ کار براى مردم مساعد گرديده و از سوى ديگر، اقتصاد زراعتى که از نيازهاى ابتدايى مردم محسوب میشود، قوى خواهد شد.
 هزينۀ مالى بيش از نيمى همچو پروژه ها که شامل سرک ها، مراکز صحى ومکاتب اند، از سوى تيم هاى پى آر تى (گروه بازسازى ولايتى) امريکا و پولند داده شده است.
علاوه بر آن، يکتعداد پروژه هاى فوايدعامه، زراعت و مالدارى در امور انکشافى و همچنان برخى پروژه هاى انکشافى را شاروالى غزنى تطبيق کرده است.


 

گزارش معارف


غزنى ( پژواک، ۱۸جوزا ٩٢):در ولايت غزنى، يک سلسله پيشرفت ها در بخش معارف صورت گرفته؛ اما هنوزهم برخى مکاتب مسدود و تعدادى ديگر آن با مشکلات نبود ساختمان ها، معلمين مسلکى و ساير مشکلات روبه رو هستند.
احسان الله ناشر رييس معارف غزنى به آژانس خبرى پژواک گفت که شش سال قبل در ولايت غزنى ٤٢٢ باب مکتب فعال بود؛ اما اکنون تعداد اين مکاتب به ٥٧٥ باب رسيده است.
به گفتۀ وى، از جمع اين مکاتب ٢٤٤ باب ليسه، ١٧٤ باب متوسطه و ١٨٤ باب مکتب ابتدائيه است.
 موصوف افزود که علاوه بر مکاتب دولتى، شمارى از مکاتب خصوصى نيز در غزنى وجود دارند که ٢٧٤٦شاگرد در آنها مصروف تعليم اند.
به گفتۀ ناشر؛ اکنون مجموعاً ٢٤٥٩٨٦ تن که از جمع آنان ٤٥ درصد را دختران تشکيل ميدهند، از سوى ٤٧٤٧معلم در مکاتب آموزش مى بينند.
وى افزود که در اين ولايت دو باب مدرسه دينى، دو مرکز تعليمات حرفوى و ١١ باب دارالمعلمين نيز فعاليت دارند.
به گفتۀ وى، ٤٧٠ تن در مدارس دينى، ٧٤٠ تن  در مراکز تعليمات حرفوى که ٧٧ تن شان زنان اند و همچنان درحدود ٣٠٠٠ تن در دارالمعلمين ها که ازجمع آنها ٢٨٤تن شان زناند هستند، مصروف تعليم اند.
ناشر گفت که در ولايت غزنى، يک پوهنتون دولتى که داراى پوهنځى هاى زراعت، شرعيات، تعليم و تربيه و اقتصاد است نيز فعاليت دارد و در اين پوهنتون ٢٢٠٠ محصل به شمول ٣٠٠ زن مصروف تعليم اند.
 به گفتۀ رييس معارف، ٧٨٠ کورس سوادآموزى در مرکز و ولسوالى ها دارد که ٧٨٧٦ شاگرد آن ذکور و ٤٩٧١ شاگرد آن زنان ميباشند.
به گفتۀ وى؛ اين کورس ها به حمايت مالى  موسسات خيريه يونسکو، يونيسف و Otts در مرکز و يازده ولسوالى (مقر، گيلان، اجرستان، آب بند، اندر، ده يک، جغتو، قره باغ، جاغورى و ناور) فعال است.
در اين کورس ها کسانى آموزش مى بينند که در سال هاى گذشته، به اساس يک سلسله مشکلات از تعليم بازمانده اند.
در ولايت غزنى، علاوه بر اين موسسات دولتى و مکاتب، بخش پوهنتون خصوصى خاتم النبيين و يک انستيتيوت طبى شخصى به نام عمر نيز فعاليت دارد.
پوهنتون خاتم النبيين درچهار پوهنځى ٤٦٠ تن، و انستيتيوت طبى خصوصى عمر، ١٢١تن محصل دارد.
 
مشکلات و پيشرفت ها
رييس معارف غزنى گفت که اکنون در اين ولايت ٣٤ باب مکتب مسدود است و ٥٤٠٠ تن شاگرد اين مکاتب از تعليم محروم اند.
به گفتۀ وى، در ولايت غزنى قبلا ً حدود ٧٠ باب مکتب مسدود شده بود؛ اما بخاطريکه کمک و همکارى مردم با معارف بيشتر شده؛ ازجمع آن ٥٠ باب مکتب در جريان پنج سال گذشته باز گرديده است.
اما وى گفت که مردم اکنون نسبت به سابق اهميت معارف را درک کرده اند، اطفال خود را به مکتب روان مى کنند و در اصلاح امور با رياست معارف همکاراند.
براساس اظهارات ناشر، طالبان مسلح در پيشرفت معارف در غزنى دخالت نمى کنند؛ زيراکه سران قومى درمورد با آنها صحبت کرده و آنها را قناعت داده اند که روند جارى معارف به نفع تمامى افغان ها است.
به گفتۀ وى، اگر مخالفين مسلح جلو معارف را ميگرفتند، اکنون صدها باب مکتب در اين ولايت غيرفعال ميبود.
اما رييس معارف غزنى گفت که مردم دربرخې مناطق، به معارف علاقه مندى ندارند و نمى خواهند که اولاد شان تعليم يافته شود؛ پس به همين خاطر مکاتب آنها مسدود شده است.
به گفتۀ ناشر ، ٣٢ باب مکتب در ولسوالى هاى آب بند، گيرو، زنخان و رشيدان مسدود گرديده است.
وى گفت که پنجاه درصد مکاتب غزنى ساختمان ندارد و شاگردان آن درخانه هاى کرايى، باغ ها، خيمه ها و زيرآسمان کبود تعليم مى کنند.
وى افزود که تعداد زيادى مکاتب در ولسوالى هاى آب بند، اجرستان، زنخان و ناوه تعمير ندارد.
به گفتۀ ناشر، وزارت معارف و شمارى از کمک دهندگان، همه ساله در بخش اعمار تعميرات مکاتب تعهد ميسپارند؛ اما عملى نميشود.
موصوف افزود که سال گذشته نيز به وى تعهد شده بود که در اين ولايت، حدود ٩٠ تعمير مکتب اعمارميشود؛ اما تنها ده ساختمان اعمار شد و سال جارى نيز تعهد اعمار تعمير ٣٣ باب مکتب را دريافت کرده است.
وى همچنان گفت که مشکل جدى کمبود معلمين مسلکى در اين ولايت وجود دارد.
اما وى افزود که ١١ دارالمعلمين، به هدف رفع مشکل نبود معملين مسلکى در اين ولايت ايجاد شده، که اکنون درحدود ٣٠٠٠محصل درآن مصروف تحصيل اند.
وى گفت: "اميدوارم که تمامى مشکلات فرا راه معارف در غزنى، درچند سال آينده از بين برود."
ناشر افزود که مشکل نبود کتب، در حال حل شدن است و تا يک ماه آينده، کتب را به مکاتب مرکز و ولسوالى ها ارسال خواهد کرد.
عبدالقديرخموش رييس پوهنتون غزنى گفت که اکنون توجه به اين پوهنتون بيشتر شده، سابق دريک مارکيت تجارتى فعاليت داشت؛ اما اکنون ساختمان مستقل دارد.
به گفتۀ وى، ١٢ تن از استادان اين پوهنتون، مصروف تحصيلات ماسترى اند که پنج تن شان درکابل پايتخت کشور، شش تن درخارج از کشور و يک تن مصروف اخذ دوکتورا است.
وى افزود که استادان پوهنځى هاى مختلف اين پوهنتون در کشورهاى جاپان، هند، ترکيه، سويس و ايران ماسترى و يکى از آنها در ايران دوکتورا ميگيرد.
مردم
سيدنور باشنده پلان سوم شهر غزنى که دو پسرش متعلمين ليسه شمس العارفين غزنى است، گفت که اکنون وضعيت معارف و تدريس از سوى معلمين درغزنى، نسبت به سالهاى گذشته بهتر شده است.
به گفتۀ وى، اکنون معلمين به تمامى پلان هاى تدريسى بلديت دارند و ميتود تدريسى آنها نيز بهتر شده است.
موصوف افزود: "زمانى که پلان تدريسى در يک مکتب عملى شود، پس شاگردان خامخا يک چيز را ياد ميگيرند."
وى از مسوولين معارف خواست تا معلمين مسلکى را در مکاتب توظيف نمايند و کتب درسى شاگردان را در موقع لازم، به مکاتب انتقال دهند.
شمارى از باشندگان ولسوالى هاى غزنى مى گويند که کار براى روند معارف، تنها در مرکز و برخى ولسوالى ها صورت گرفته است.
عطا محمد باشندۀ ولسوالى گيرو که در شهر غزنى دکان دارد و پسر وى متعلم صنف پنجم ليسۀ شامير است گفت: "آيا همچو کسى پيدا خواهد شد که معارف را دوست نداشته باشد، ما ميخواهيم که اولادهاى ما تعليم ببينند؛ اما کار در معارف و عرصه هاى ديگر، تنها در شهر و چند ولسوالى صورت گرفته است."
وى افزود: "تاکنون کدام مسوول معارف و کدام هيئتى را نديدم که اينجا (ولسوالى گيرو) آمده و با مردم از نزديک ملاقات کرده باشد."
به گفتۀ عطا محمد، در ولسوالى گيرو، هزاران طفل از تعليم محروم مانده اند.
وى گفت که دراينجا از جمع ١١ باب مکتب، تنها سه باب آن فعال است و متباقى آن، نيمه فعال و تعداد شاگردان آن نيز نسبت به قبل کم شده است.
به گفتۀ وى، اگرکسې جهت اعمار مکاتب به اين ولسوالى سفر نمايد و با مردم صحبت کند، پس هيچ مشکل امنيتى نخواهد داشت؛ زيراکه اکثر مردم اين ولسوالى، بيسواد اند و نمى خواهند اطفال شان نيز مثل آنها بيسواد بمانند.
حاجى خدايداد يکى از سران قومى ولسوالى اندر، باآنکه نسبت به چند سال گذشته، امسال به روند معارف خوشبين است؛ اما باآنهم از مسوولين رياست معارف غزنى انتقاد ميکند.
وى به پژواک گفت: "تاکنون حتى يک هيئت رياست معارف را نديده ام که مکاتب اين ولسوالى را از نزديک ببيند."
وى افزود که مکاتب تعميرندارد، کمبود معلمين و کتب موجوداست؛ پس در همچو مکاتب، يک شاگرد چطور درس بخواند و نمرات بلند در امتحان کانکور به دست بيارد؟
اما عبدالله باشندۀ شهرغزنى گفت: "هشت سال ميشود که پسرانم به مکتب ميروند؛ اما تاکنون حساب را ياد ندارند، گاهگاه معلم شان نمى باشد و اگر موجود باشد هم، تحصيلات عالى ندارد و نمى تواند که شاگردان را بفهماند."
وى مدعى است که کمبود معلمين مسلکى در اين ولسوالى، موجود است و اکثر آنها به اساس روابط توظيف شده اند.
 
معلمين و متعلمين
محمدامان متعلم صنف يازدهم ليسۀ شامير شهر غزنى، از غيرحاضرى معلمين و نبود کتب شکايت نموده گفت: "اکثر ساعات درى درسى ما خالى است وعلاو بر آن، تاکنون مشکل کمبود کتاب حل نشده است."
به گفتۀ وى؛ اين مشکل نه تنها امسال، بلکه درجريال هر سال موجود است که شاگردان در وقت امتحان ها با مشکلات مواجه ميشوند.
اما رحمت الله متعلم صنف يازدهم ليسۀ شهاب الدين مقر گفت که روند معارف نسبت به سه سال گذشته، در اين ولسوالى بهتر شده و کتب درسى را نيز به دست آورده اند.
وى افزود که درجريان سه سال گذشته، فارغين پوهنتون و دارالمعلمين در مکاتب توظيف شده؛ اما تعداد آنها کم است.
اما محمدهاشم يکى ازشاگردان صنف دوازدهم ليسه سنايى غزنى گفت: "تازمانى که شاگرد تلاش نکند، از دهن معلم چيزى يادگرفته نمى تواند."
به گفتۀ وى، تعداد زيادى ازشاگردان، زمانيکه از مکتب خارج ميشوند، کتاب نمى خوانند و اعضاى خانوادۀ آنها ملامتى پايين بودن سطح تعليمى آنها را به دوش معلمين مى اندازند.
وى افزود: "ميپذيرم که يک معلم بايد تعليمات مسلکى داشته باشد، توان پاسخ به سوالات متعلمين را داشته باشد؛ اما بازهم لازم است که شاگردان کوشش زياد نمايند."
شماری از معلمين نيز درين راستا شاگردان را ملامت مى دانند و مى گويند که تعداد زيادى از شاگردان، تعليم را دوست ندارند.
شرف الدين معلم ليسه سيداحمد مکه يى واقع مرکز غزنى گفت: "ما در صنوف بالا يک تعداد شاگردانى داريم که تاکنون خط  آنها قابل خواندن نيست و علت آن عدم کوشش آنها است."
به گفتۀ وى، درين راستا والدين شاگردان، ملامت اند که از اولادهاى خود در مورد درس، پرسش نمى کنند.
عبدالله معلم ليسۀ شمس العارفين شهرغزنى، رياست معارف اين ولايت را متهم به فساد ادارى کرد و گفت: تمامى معلمين، بايد برنامه هايى را انجام دهند که از سوى اين رياست دستور داده ميشود.
وى افزود: "زمانيکه يک شاگرد ناکام شود، پس آمر مى آيد و براى اين شاگرد، سفارش کاميابى و نمرات بلند مى کند."
شيرجان سرورى يکى ازمعلمين ليسۀ شيرخان ولسوالى قره باغ گفت که مشکلات زياد در بخش معارف در قره باغ وجود ندارد؛ زيراکه مکاتب باز است و تهديدهاى امنيتى قبلى نيز اکنون از بين رفته است.
وى همچنان گفت که سويۀ مسلکى معلمين بالارفته و همه ساله يک يا دو سيمينار و يا ورکشاپ براى آنها برگزار ميشود و همچنان مواد درسى و کتب، به مکاتب منتقل گرديده است.
عبدالودود محصل پوهنځى تعليم و تربيه پوهنتون غزنى گفت که مشکلات فرا راه معارف در ولايت غزنى، نسبت به قبل کمتر شده است.
وى گفت که نيمى از مکاتب، پنج سال قبل در ولسوالى هاى ناامن مسدود شده بود؛ اما اکنون اين مشکل از بين رفته و تنها مکاتب ولسوالى ناوه که از حاکميت دولت خارج است، مسدود مانده و همچنان روند تعليمى در ولسوالى هاى آب بند و زنخان، با کمى مشکلات مواجه است.
وى افزود که درجريان چهار سال گذشته، شمار زيادى از معلمين مسلکى شده اند؛ زيرا که امور تدريسى مکاتب از سوى فارغان پوهنتون، دارالمعلمين و معلمين داخل خدمت پيش برده ميشود.
 
روشنفکران منطقه
عنايت الرحمن مايار استاد ديپارتمنت پشتوى پوهنځى تعليم و تربيۀ پوهنتون غزنى، نه تنها مسوولين را در بخش مشکلات موجود فرا راه تعليم ملامت مى داند، بلکه مسووليت همچو مشکلات را به دوش مردم منطقه مى اندازد.
به گفتۀ وى، اين مشکلات تنها به تلاش مسولين حل نميشود، لازم است که مردم منطقه نيز در بخش از بين بردن مشکلات فرا راه روند معارف و انکشاف آن، درحد توان تلاش نمايند.
وى از رياست معارف غزنى، مسوولين و سران قومى خواست که در مورد گشايش مکاتب بسته شده، با مخالفين مسلح گفتگو نمايند.
شيخ حيدرى آگاه امور دينى درغزنى، درمورد سويۀ پايين تعليمى شاگردان گفت که آزادى بيش از حد، باعث شده که شاگردان به دروس خود کم توجهى نمايند.
به گفتۀ وى، والدين شاگردان در مورد کنترول اولادهاى خود کاملاً مکلفيت دارند.
وى افزود: "من آنها را ميبينم، زمانيکه به راه ميروند؛ موهاى دراز، گوشکى تيليفون در گوشها، يا آهنگ ميشنوند و ياهم درآيسکريم خانه، فلم مى بينند."
 حیدری گفت که هر پدر، بايد به پسر و دختر خود را تاحدى آزادى بدهد که بعداً تحمل آن را داشته باشد و درگير مشکلات نشود.
به گفتۀ وى، رياست معارف بايد قانون خود را درمکاتب به طور کامل عملى نمايد؛ بچه هاى پولدار، بى بضاعت و واسطه دار را يک قسم نگاه کند.
اما امان الله ايمان سخنگوى وزارت معارف، به پژواک گفت که تا يک اندازه مشکل در منطقه وجود دارد؛ اما اکنون کار بيشتر صورت گرفته، هشتاد درصد مکاتب تعمير دارد و در نظر است که تا دو سال آينده مشکل نبود ساختمان های مکاتب، کاملاً از بين برده شود.
 وى افزود که مشکل کمبود معلمين مسلکى حل شده است، دارالمعلمين ها در شش ولسوالى به شمول مرکز ايجاد شده و وزارت معارف، در بخش اعمار ساختمان ها و مسلکى شدن معلمين، با جديت کار مى کند.