معرفی مختصر مزارات و اماکن تاریخی غزنه

 سلطان محمود غزنوی

ابر مرد تاریخ و سپهسالار رشید اسلام (سلطان محمود) فرزند سبکتگین بوده و پیشتاز سلسله غزنویان میباشد. ایشان در دهم محرم الحرام 361 هجری قمری مطابق دوم نوامبر 971  میلادی تولد یافته و عصر روز 23 ربیع الثانی 421هـ مطابق 30 اپریل 1030 میلادی به عمر59 سالگی جهان فانی را وداع گفت. موصوف نه تنها یکی از فاتحین بزرگ اسلام بوده؛ بلکه شاه علم پرور و فرهنگ دوست بوده است.

سخاوت، جوانمردی، تدبیر امور، عدالت، دلیری و از همه مهمتر پابندی اش به عقیده اسلامی از زمان حکمروایی اش تا اکنون درج کتاب ها شده و زبانزد خاص و عام بوده است.

موقعیت مزار: مسیر شاهراه کابل- غزنی، قریه روضه، باغ فیروزی.

سلطان ابراهیم

سلطان ابراهیم فرزند مسعود بوده و یکی از سلاطین و شاهان سلسله غزنویان است، او فرمانروای مدبر و نیک نام بوده ودر سال 451 بر کرسی سلطنت جلوس نموده است. ایشان در سال 481 و یا به قول دیگر در 492 از جهان رخت بسته و به دیار باقی شتافته است.

مقبره او بصورت گنبدی از داخل هشت ضلعی و ازخارج چهار ضلعی بوده و قابلیت نگهداشت و دیدن را دارد. سلطان ابراهیم را نا آگاهانه بعضی مردم سلطان حلقوم گفته و سلطان ابراهیم فتوحاتی زیادی را انجام داده است.

موقعیت: شرق منار بهرامشاه، غرب قریه روضه، شمال سرک عمومی کابل – قندهار.

حضرت حکیم سنایی

ابوالمجد مجدود بن آدم متخلص به (سنایی) در اواسط نیمه دوم قرن پنجم در غزنین متولد شده و از شاعران عارف و بنیاد گذار شعر عرفانی در زبان فارسی بوده است، مولانای بزرگ بلخی به آن ارادت تام داشته و مثنوی اش را شرح حدیقه آن بزرگمرد میخواند و همچنان میگوید:(عطار روح بود و سنایی دو چشم او = ما از پی سنایی و عطار آمدیم).

این قافله سالار ادبیات عرفانی بعد از خلق آثار بزرگ و شهکارعرفانی اش حدیقه، سیر العباد و... در روز یک شنبه یازدهم ماه شعبان سال 525  در شهر زیبای غزنی به جاویدانه گان پیوست وتا اکنون مزار پر انوارش در شهرغزنه زیارتگاه عام و خاص است.

موقعیت مزار: شمال غرب شهر غزنی(300-400 متر دور تر از شهر غزنی).

مزار حضرت خواجه لایخوار

نام این مرد بزرگوار و فقیر صاحب حال (محمد) بوده و از ساکنین اصلی غزنی میباشد. موصوف در زمان سلطان ابراهیم  زیست داشته و این شخصیت بزرگ به گفته ی عده از دانشمندان افغانستانی و مستشرقین دنیا سبب تغییر حال و انقلاب روحی در حضرت سنایی غزنوی گردید است.

 به گمان اغلب در زمان شاهی مسعود سوم(492 ـ 508) چشم از جهان فانی بسته و اکنون مزارش بنام (مزار خواجه لایخوارولی) مورد احترام مردم مردم است.

موقعیت مزار: جنوب شرق سرک عمومی کابل- قندهار، مقابل بازار شهر جدید و شمال قریه اربابا صاحب.

شاه میر پالیزبان یا فالیزوان

 شاهمیر پالیزبان طبق روایت عده ای  از پژوهشگران فرزند سید میر کلال مرشد حضرت شاه نقشبند بهاؤالدین بلا گردان بوده و از بخارا به غزنه تشریف فرما شده است. موصوف به سبب قناعت نمودنش به خوراک سبزیجات و گیاهان به فالیزبان مشهور شده و شاید در امور پالیزبانی نیز اشتغال ورزیده است. تاریخ دقیق تولد و وفاتش در هیچ تذکره دستیاب نشده و عوام درباره این شخصیت حکایاتی متعددی دارند.

موقعیت مزار: به فاصله نيم كيلومتری در جنوب شهر قديمي غزني که فعلاً جزء شهر نو بوده وبنام شاهمیر یاد میشود.

تاج اولیاء

این شخصیت بزرگوار را عده ای از نویسندگان  مامای سید علی هجویری و بعضی هم خواهر زاده ی حکیم سنایی خوانده و در مورد اسمش نیز اختلاف نظر وجود دارد، طبق یک روایت ایشان سید ابوعلی عبدالله طاهر و طبق روایت دیگر او شیخ عمادالدین مسمی شده است.

عده ای از محققین بر این عقیده اند که موصوف هم صحبت حکیم صاحب سنایی، خواجه لایخوار و سید حسن غزنوی بوده و مورد تکریم سلطان ارسلان شاه غزنوی(509-511) قرار داشته است.

موقعیت مزار: نزدیک زیارت خواجه لایخوار، سمت شمال شاهراه کابل- قندهار.

علی لالا صاحب(رح)

نامش علی لقب او رضی الدین و اسم خانواده گی اش لالا بوده، پدرش شیخ سعید لالا پسر عم حضرت سنایی میباشد. حضرت علی لالا در تصوف و عرفان پایه بلند داشته و در شعر و ادب مقام ارجمند دارد. شیخ رکن الدین علاؤالدوله مرتبه ایشان را در مقام ولایت با مرتبه بایزید بسطامی(سلطان العرفاء) برابر دانسته و وفات این قطب زمان را در سال 642هـ ق در شهر غزنی ثبت نموده اند.

موقعیت مزار: جنوب شهر قدیمی غزنه، سر راه روضه غزنی، قریه علی لالا صاحب.

سید حسن آقا

نامش سید حسن فرزند سید ناصر علوی از شاعران و رجال دولتی قرن پنجم  و از دوستان حضرت سنایی است. مسعود سعد سلیمان(دوست دیرینه او) در حالیکه در زمان وفات او در زندان بسر میبرد در قالب شعر نوحه سر داده و از نالیدن، سوز دل و غمگساری خویش در قبال او یادآور شده است. ایشان در30 سالگی(495- 499) داعی اجل را لبیک گفته و به رحمت حق پیوسته است.

موقعیت مزار: ضلع جنوب بیرونی شهر قدیم غزنه، جوار مسجد جمع اولیاء.

سید احمد مکی

خواجه احمد مشهور به سيد احمد مكی از اولياي كبار و از خلفاي نامدار حضرت شيخ رضي الدين علي لالاي غزنوي بوده، در عرفان مرتبت  او را با ابوالحسن خراقانی یکی میدانند و به همین سبب به سلطان ذاکرین مشهور بوده است.

سلسله نسب ایشان را در شجره نامه به امام موسی کاظم میرسانند و او  در سال 669 هـ. ق در گذشت. موصوف اسفراینی الاصل و در قریه مکیلنگ جور فادقان که فعلاً بنام گلپایگان یاد میشود اقامت داشته است.

موقعیت مزار: مدینه الاولیاء غزنی، قریه خواجه احمد، جزء شهر نو غزنی

شیخ عثمان هجویری (اربابا صاحب)

شیخ عثمان هجویری از سادات کبار و عرفای نامدار و پدر سید علی هجویری معروف به (داتای گنج بخش) مدفون در لاهور است که اثر نفیس شان کشف المحجوب، شهکار عرفان در زبان فارسی میباشد. در مورد آثار و کارهای علمی او معلومات در دست نیست. مردم با دیانت ما به ایشان ارادت خاص داشته وهمیشه جهت اتحاف دعا به زیارت شان می شتابند و محققین سال وفات او را 420هـ.ق دانسته اند.

موقعیت مزار: سه کیلومتری جنوب شرق شهر غزنی، قریه ای اربابا.

خواجه بقال

خواجه بقال از دانشوران زمان خود و از فقهای معروف در مذهب امام شافعی بوده و دانشمندگرامی عبدالحسین زرینکوب در کتاب سیر در شعر فارسی بیان داشته است که: (شیخ و امام بزرگواری در غزنه به نام امام قفال میزیسته که در نزد سلطان کبیر(محمود) مرتبت خاصی داشت). کلمه قفال با گذشت زمان به بقال تبدیل گردیده و وفات این بزرگ مرد نیز در عصر سلطان محمود غزنوی بوده است.

موقعیت مزار:  جنوب شرق شهر قدیمی غزنه، قریه ( خواجه بقال).

مزار شیخ اجل

شیخ محمد سررزی مشهور به شیخ اجل (رح) ازعرفای بزرگ قرن ششم هجری بوده  و سال وفات او را 599 هـ ق ثبت نموده اند. به قول مولانا یعقوب چرخی او از ابوالفضل محمد بن طیفور  فیض برده است. حضرت مولانا جلال الدین بلخی در مثنوی شریف از این شیخ کامل و عارف واصل حکایتی دارد که نهایت لطیف و شیرین است:(زاهدی در غزنه از دانش مزی= بود محمد نام و کنیت سررزی).

موقعیت مزار: غرب مزار شمس العارفین، بر فراز یک تپه.

منار مسعود

یکی ازبناهای بسیار با شکوه که مهارت های غزنویان را درهنر معماری به نمایش می گذارد مناره هاست. منار مسعود از خشت پخته بنا گردیده و این منار از دو قسمت تشکیل شده که بخش تحتانی آن هشت ضلعی و قسمت فوقانی آن به صورت استوانه ی بوده است. در اثر یک زلزله قسمت بالایی آن فرو ریخته و اکنون تنها قسمت هشت ضلعی و ستاره ای آن باقی مانده و توسط زینه مارپیچ به فراز خود راه دارد.

طبق نوشته محمد رضاء در این منار کلمات ذیل درج است: السطان الاعظم ملک الاسلام علاءالدوله والدین ابوسعیدمسعود بن ظهیر الدوله امیر المومنین ابراهیم خلدالله ملکه).

بانی این منار(مسعود ثالث) در سال453 تولد گردیده و درسال 508 از جهان رخت بربست. گفته میشود این منار در سال 492 بناء یافته است.

موقعیت منار: سمت شرق شهر غزنی، دامنه کوه روضه، نزدیک به مقبره سلطان ابراهیم و قصر مسعود و طرف شرق منار بهرامشاه

منار بهرام شاه


این منار نیز مبیین عظمت دوران غزنویان در سطوح هنر معماری بوده و شامل نقوش برجسته وظریف از خشت پخته میباشد. آرایش آجر کاری آن دارای اهمیت فراوان بوده و چیدن خشت ها در این منارها زیبایی خاص خود را دارد. درب ورودی این منارها از اثرگذشت زمان و فرسایش خاک فعلا در ارتفاع بالای از زمین قرارگرفته و همچنان کتیبه های نیز به خط کوفی بر بدنه های مناره ها حکاکی شده است. در این منار نیز از بانی آن(السلطان الاعظم ملک الاسلام یمن الدوله وامین المله ابومظفربهرامشاه خلدالله تعالی ملکه) یادآوری شده ویکی از آبدات تاریخی محسوب میگردد که از اطراف و اکناف مردم برای دیدن آن میایند.

بهرام شاه پسر مسعود پسر ابراهیم پسر مسعود پسر سلطان محمود بوده درسال 512 به تخت شاهی نشسته و دوبار به هندوستان لشکر کشیده است.

موقعیت منار: شرق شهرغزنی، دامنه کوه روضه، غرب منار مسعود سوم

مزار شمس العارفین(شمس صاحب)

نامش شیخ عبدالواحد و ملقب به شمس العارفین بوده و از بزرگان عرفان و تصوف محسوب میگردد، ایشان در غزنه به دنیا آمده، آوازه تصرفش در بسیاری از شهرهای اسلامی طنین انداز است. خواجه معین الدین چشتی( غریب نواز) قبل از رفتن به اجمیر هندوستان دو سال از محضر این بزرگ مرد فیض ها برده  وموصوف طبق نبشته استاد خلیلی با شاه قسورگردیزی معاصر بوده و با او مکاتبه می کرده است. شمس العارفین درسال 601 قمری از جهان فانی رخت بربسته و مزار ایشان مورد تکریم مردم قرار دارد.

موقعیت مزار: شمال غرب شهر غزنه، و از خط جاده ای کابل- قندهار دوکیلومتر فاصله دارد.

مزار خواجه ملک یار ولی(پرنده)

خواجه نورالدین ملک یار مشهور به (پرنده) بوده و خلیفه ی شیخ عزیز الدین دانیال خلجی است. این بزرگمرد پس از طی مراحل سلوک به اجازه استادش راهی هندوستان شده و قسمت زیادی از عمر شریفش را در هندوستان صرف پخش و گسترش دین مبین اسلام نموده است. جناب شان در سال 695هـ.ق داعی اجل را لبیک گفته و در شهر زیبای غزنی به رحمت حق پیوست.

موقعیت مزار: قریه کوشک، شمال شهر غزنی، بفاصله چهار کیلومتری شهر غزنی.

مزار سبکتگین

ناصرالدین سبکتگین پدر حضرت محمود کبیر و بنیان گذار سلسله غزنویان بوده ودر سال331هـ بدنیا آمده است.

ایشان بعد از 20 سال پادشاهی به عمر 56 سالگی در برج شعبان 387هـ  به دیار باقی شتافت.

محققین میگویند او پادشاه عادل، پرهیزگار، دلیر و مجاهد پرور بوده  قامت بلند و رخسار آبله گون داشت. سبکتگین در دامان خانواده سامانیان رشد و پرورش یافته و از مهارت نظابی خوبی برخورداربود ودر زمان فرمانرواییش سلطنت غزنویان گسترش یافت.

موقعیت مزار: دامنه شرقی کوه بین روضه وغزنی، شمال منار بهرامشاه و قصر مسعود.

مزار بهلول صاحب

نامش شیخ سید زاهد بوده، سروران پژوهش دقیقاً حال و احوال آنرا تا اکنون پیدا نکرده اند اما طبق برداشت های بعضی از مردم که شاید دقیق نباشد وی را هم عصر و برادر سلطان محمود دانسته و آن را با بهلول عاقل دوران هارون الرشید یکی میشمارند. دیوان شعری عارفانه درسال 1011هـ به وی منصوب گردیده و ایشان عارف صاحب حال و صوفی مجذوب وفا بوده است.

موقعیت مزار: ضلع شمال شرقی شهر غزنه، بالای تپه بلند که در دامنه آن قریه بهلول صاحب موقعیت دارد.

ابو ریحان البیرونی

 نامش محمد بن احمد ملقب به ابوریحان البیرونی در سال 362 در منطقه ای به نام بیرون در حوالی خوارزم به دنیا آمده و در سال 440 در غزنی وفات نموده است. البیرونی یکی از دانشمندان و نوابغ بشر بوده و به تقاضای سلطان محمود به غزنه آمد و به اثر توجه آن سلطان علم پرور به بلندای قله دانش (ریاضی و نجوم رسید). البیرونی به سلطان ارادت داشته و درکتاب تحقیق ماللهند محمود را شیر جهان و نادره ی زمان خوانده است. واز ایشان تالیفات زیادی بجا مانده است.

موقعیت مزار:  در یک باغ قریه بهلول، سمت شمال شاهراه کابل – غزنی.

مسجد عروس الفلک یا جمع اولیا

این مسجد در زمان سلطان محمود کبیر با تزیینات زیبای طلا، طاق های بلند ومرمر کاری ساخته شده و در این مسجد در نمازهای جمعه و اعیاد مذهبی سه هزار نفر به راحتی همراه سلطان به عبادت مشغول میشدند و یک راه سر پوشیده مسجد را به سرای امارت مربوط میساخت. این مسجد اکنون بنام جمع اولیا معروف بوده و گفته میشود که از هفتاد و دو و اند محراب قدیمی یکی به جا مانده است. فعلاً مدرسه ای  در آن جا فعال بوده و میگویند که اولیا کرام در این مکان مقدس جمع می شدند.

موقعیت: طرف شرقی شهر غزنه، نزدیک مزار سید حسن، جنوب شهر کهنه یا قلعت غزنین.

ختم اوليا

ابوعبدالله محمد، فرزند علی حکیم ترمذی بوده و از جمله عالمان بلند پایه در علم حدیث و از شيوخ زمان خود بوده است.

از جمع تالیفات و تصنیفات او(ختم الولایت و نوادرالاصول) معروف بوده و گفته میشود که تفسیرقرآن را آغاز نموده بود ولی نا تکمیل ماند.

مرحوم (بینوا) او را از جمله ی یاران نزدیک امام اعظم ابوحنیفه(رح) دانسته و ایشان بخاطر کتاب ختم الولایتش به این نام(ختم اولیا) مسمی شده است.

موقعیت مزار: شهر غزنی، جوار لیسه جهان ملکه.

مقبره و مسجد شریف باباجی (رح)

مقبره و مسجد شریف باباجی در زمان خلیفه سوم حضرت عثمان (رض) اعمار گردیده و درقرن هشتم زمان تیموریان هرات یکی ازمشایخین آنوقت درجوار مسجد مدفون شده و از آن زمان تا اکنون همین مسجد شریف بنام باباجی (باباآجی) مسمی گردیده است. مسجد شریف به شکل دو منزله ازخشت پخته با گل چوب پوش بوده و دارای تزئینات رواقها، تاقچه ها و زیرستونی سنگ مرمر میباشد. این مسجد سرستونی های چوبی، کلکین و دروازه اصلی داشته و پیزاره چوبی آن 60 سانتی متر ارتفاع دارد. این مسجد و مقبره مورد احترام مردم بوده و همیشه از آن بخوبی یادمیکنند.

موقعیت مزار: شمال شهرکهنه، صد متری دروازه کنیک، میان منازل رهایشی.

درمسال(باینند لالجی)

غزنی شهری است که از گذشته های دور تا اکنون علاوه از مسلمانان یک تعداد اهل هنود در اینجا زندگی میکند و عبادتگاه اهل هنود را(درمسال) میگویند.درمسال اهل هنود متشکل از دو قسمت یعنی حویلی خورد اولی و حویلی بزرگتردومی می باشد که نظر به ساختارش قابل اهمیت میباشد. این درمسال را بنام درمسال باینند لالجی یاد میکنند.کتاب مقدس اهل هنود در درون الماری مزین 8 ضلعی شبکه کاری در اطاق کلانی در درون حویلی دومی قرار دارد.

موقعیت درمسال: شمال غرب دروازه بازار، جوار مساجد شریف شاه ابوالفتح، خطبی و بابا علی.

نظر گاه سخی

در قسمت اخیر باغهای محمود کبیر، مزاری بنا یافته که آن را نظرگاه سخی(شاه مردان علی کرم الله وجه) می دانند، این نظرگاه دارای یک دهلیز گنبدی و یک اتاق گنبدی طرف شمال دهلیز و اتاق خورد درجنوب دهلیز بنام کبوترخانه دارد که تمام ساختمان ازپارچه سنگ های کوهی و گنبد ازخشت پخته اعمار شده است، درشرق ساختمان مذکور یعنی عقب آن سم دلدل و طرف جنوب نظرگاه  کچکول، طغاره وحوضچه ازسنگ سفید ساخته شده و در زمین نصب میباشد. در روز های نوروز(اول حمل) مردم و مقامات به رسم قدیمی جنده آن را بر می افرازند.

موقعیت: جنوب شرق قریه روضه، شرق تپه سردار، دامنه غربی کوه سخی.

شيخ عطار

نامش محمد و عطارد تخلص میکرد. ایشان یکی از مشایخین دوره اميرعادل ناصرالدين سبكتگين و سلطان محمود كبير بوده که در فن دبیری و کتابت نام آور بوده است. در جوارشرقی این مزار متبرک یک چشمه هم به همین نام "شیخ عطار" موجود است که آب آن برای دفع بیماری های جلدی مفید ثابت شده است. آرامگاه شیخ محمد عطارد در اثر گذشت زمان دستخوش دگرگونی شده است.

موقعیت: شمال غربی شهرغزنی(شهرقدیمی)به طرف غرب دریا، زیارت شیخ عطار.

خواجه روشنائی

سید رشیدالدین مشهور به خواجه روشنائی فرزند حضرت سیداحمد بوده که سلسله نسبش به 13واسطه به حضرت امام موسی کاظم میرسد. سال های زندگانی ایشان را اواخر قرن هشتم و اوایل سده ی نهم  تخمین نموده اند. او درشهر مبارک غزنی اقامت داشته و به رهنمایی طالبان معرفت می پرداخته است.

موقعیت مزار: سمت جنوب غرب شهر قدیمی درکنار دریا.

ملا دین محمد (ملامشک عالم)

ملا دین محمد اندر مشهور به مشک عالم درسال (1169هـ.ق)درقریه گندهیر ولسوالی اندر ولایت غزنی چشم به جهان بازکرده است. ایشان استاد علماء و مرشد فضلا بوده و مجاهدبزرگ محسوب گردیده است. موصوف درسال 1303هـ.ق چشم ازجهان بسته ویاد خاطره اش در ذهن مردم همیشه جاویدان است.او موسس مدرسه ی بزرگی بود که در آن علاوه از دانشجویان معرفت غزنی؛ از سایر ولایات افغانستان به فراگیری علوم و معرفت میپرداختند. اویکی ازآن شخصیت های علمی،عرفانی وسیاسی کشوراست که تاریخ معاصر وطن عزیز مابه وجودشان افتخار دارد.

موقعیت: ولسوالی اندر غزنی، جنوب شهر غزنی، در حدود 35 کیلومتری قریه گندهیر.

پیرشاهباز

پیر شاهباز به گفته مردم (سید عبدالله فرزند سید ابراهیم) بوده، ازسادات کرام غزنی و از راهیان جاده تصوف وعرفان عملی دراین دیاراست.

 جناب او جامع علوم شریعت و دریافت های طریقت بوده و روزگاررا به زهد وپرهیزگاری می گذرانیده است.

ایشان پیرو سلسله شریف قادریه"منسوب به شیخ عبدالقادرگیلانی معروف به غوث اعظم" بوده و یکی از پیشتازان شریعت و طریقت محسوب گردیده است.

حضرت پیرشاهباز درسال 900هـ.ق داعی اجل را لبیک گفته و به دیار باقی شتافته است.

موقعیت مزار:  قریه پیرزاده، جنوب شهر غزنی.

خواجه علی غزنوی مشهور به تب بند

خواجه علی معروف به تب بندفرزند خواجه بابا یکی از صالحین و عابدین این شهرتاریخی بوده و درقرن نهم هجری دراین دیارعرفان پرورمی زیسته است.این عارف بزرگوار را از آن سبب تب بند لقب داده اند که بیماران که به انواع و اقسام تب مبتلابوده، در اثر انفاس پاک او شفا می یافته است. این کرامات تاحال که 500 سال از وفات آن بزرگ مرد می گذرد از مزارش پیدا است و ارادت مندان به تربت مبارکش می شتابند و با نیل مطلب برمی گردند.وی درسال 903هـ.ق هنگام که سلطان حسین بایقرا فرمانروای این ساحات بود،چشم ازجهان بست.

موقعیت مزار:  داخل شهرغزنی، نزدیک به دروازه بازار یا دروازه شلگر.

غیبی قلندر

غیبی قلندر فرزند حضرت پیرشاهباز و ادامه دهنده راه آن عارف بلند پرواز در تربیت طالبان راه هدایت و حقیقت سلسله شریف قادریه بوده است. جناب او درجهان ولایت مقام عالی داشته و او را از آن جهت غیبی قلندرمی گفته اند که در جذبات وارده گاه گاه از انظار مخفی و غایب می شده است این بزرگمرد پس از 36 سال مسند نشینی طریقت درسال 936 هـ.ق از دنیای فانی رخت بربست و مردم به این شخص بزرگوار ارادت خاص داشته و زیارتش همیشه محل ورود اخلاصمندان است.

موقعیت مزار: جوار جنوبی قریه قلعتی، جنوب غرب شهر غزنی در حدود 4-5 کیلو متری از شهر غزنی.

زيارت خواجه بلغار(ابوبکر بلغاری)

نام مبارکش حسن ملقب به صلاح الدین مشهور به خواجه بلغار است. حضرت ابوبکر بلغاری از قدمای مشایخ غزنی بوده و جانشین حضرت علی لالای غزنوی محسوب گردیده است. ایشان مدت سی سال در شهر بلغار به ترویج و اشاعه فرهنگ اسلامی پرداخته و بدین منظور او را(خواجه بلغار) مینامند. طبق نوشته (سناغزنوی) اصل او از نخجوان مربوط آذربایجان بوده و بعد از سفر های اسفراین، کرمان و تبریز به شهر غزنی آمده است. در پای تربت او چشمه با صفایی جاری است که آب زلالش شفا دهنده بیماری ها شناخته شده است.

موقعیت مزار: شهر غزنی، به فاصله یک کیلومتری سمت شمال روضه سلطان محمود کبیر.

موزیم و مقبره ی سلطان عبدالرزاق


این موزیم در مقبره سلطان عبدالرزاق تیموری از دو طبقه ساخته شده و تقارن هندسی آن توجه هر صاحب ذوق را به خود جلب می کند که تمام اجزاء بنا درهر دوطبقه ی هم کف و تحتانی یک وضع رادارا میباشد.

این مقبره که در حقیقت نخستین موزیم اسلامی در غزنی است دارای چهار رواق میباشد که رواق مدخل این عمارت تاریخی حدود 12مترارتفاع دارد، حصص داخلی این بنا باگچ ساده پوشانده شده و ازجنوب عمارت یک راه زینه ی سیزده پله به بام گنبد منتهی گردیده است.

در طبقه فوقانی مقبره، یک گنبد کلان در مرکز و چهارگنبد کوچک در اطراف آن قراردارد، گنبد مرکزی تقریبا بیست متر ارتفاع دارد که تزئینات مختصر هندسی ومعماری، در زوایای خارجی آن صورت گرفته و در داخل عمارت و حواشی گنبد مرکزی، هشت اتاق مربع و مستطیل درهشت ضلع آن بنا شده است.

موقعیت: سمت غرب روضه سلطان محمود غزنوی، نزدیک مسجد جامع قریه روضه.


قلعه نای؛ زندان سیاسی غزنویان

قلعه نای؛ زندان سیاسی و محکمترین قلعه ی سنگی دوره غزنویان بوده که انسان را واقعاً متحیر میسازد. در قسمت پائین و شرق زندان و تپه، دو سالن بزرگ قرار دارد که سالن اول دارای 20 متر طول، 8 مترعرض، 5/ 2 متر ارتفاع و دهلیز آن دارای3 متر طول، 5/1 عرض متر و 3 متر ارتفاع میباشد. دیوارهای آن راست و دارای سقف مسطح بوده  که درنهایت استادی ومهارت ساخته شده  است.

سالن دوم آن داری 25 مترطول، 15مترعرض و 12 متر ارتفاع دارد، سقف و درب ورودی آن منحنی کمانی شکل بوده و درقسمت پایانی این سالن تختی از سنگ قراردارد که دارای 6 پله باعرض 5/1متر بوده وسطح این تخت نیز 5/1در5/1مترمربع میباشد.همچنین زندان داری مسجدی است بطول 15متر وعرض 10متر و ارتفاع6متر، باسقف منحنی شکل و دروازه ورودی کمانی شکل، درمیان مسجد نیزمحرابی باعمق نیم متر کنده شده که مقابل به قبله میباشد.

موقعیت: قسمت غربی ولایت غزنی، جنوب غرب قلعه(سو)، سمت جنوب(گل کوه).

تپه سردار

تپه سردار بت خانه بزرگ بودایی بوده، و در دل آن هزاران مجسمه و تصویر بودایی وجود داشته و دارد که بدون شک نمایانگر هویت تاریخی این سرزمین در قرن اول و دوم میلادی محسوب میگردد.

شاه بهار در بالاترین نقطه تپه سردار و درسه طبقه اعمارگشته، طبقه اول و دوم آن حجره ها راشامل می شود بشمول دایره ها، اتاق ها، وشمن های بودائی. براساس یادداشت های زایران چینی و تذکرات منابع عربی  در افغانستان هزاران ویهاره و معبد موجود است که برخی ازآنها معبدهای شاهی بوده که درکابل، بگرام، غوربند، هده، نجراب، غزنه، بامیان، سمنگان و...قرار داشته که ازیادگاری های عمرانی آشوکا پادشاه موریائی هندی وشاهان کوشانی "کنشکا"وهوشیکاو...میباشد که شاه بهار غزنی نیز در دوره کوشانی ها درنیمه قرن اول میلادی ساخته شده و به احتمال زیاد این بت خانه توسط "هووشیکا" که علاقه وافری به عمران و آبادانی در قلمرو خویش داشت،ساخته شده باشد.

موقعیت: در 3 کیلومتری جنوب غرب آرامگاه سلطان محمودغزنوی، کنارجنوبی سرک عمومی کابل- قندهار، میان یک  دشت فراخ و وسیع.ـ

بالاحصار غزنی

بالاحصار غزنی نمایانگر قدرت وعظمت این خطه ی باستانی  بوده و در ارتفاع بلند تر از شهر کنه موقعیت دارد.

بالاحصار که روزگاری به مثابه تاج برسرعروس البلاد شهرها می درخشید و به او امتیازمی بخشید متاسفانه امروز نیم در مه و نیم درغبار قرار دارد. این حصارمستحکم و باعظمت هم از نظر موقعیت سوق الجیشی به عنوان یک حصار نظامی و دفاعی و هم ازلحاظ معماری و تاریخی دارای اهمیت فراوان می باشد.

بالاحصارغزنی یادگار ارزشمندی گذشتگان ما با آمیزه ی از فرهنگ و معماری خاص بوده و توجه مقامات مسؤل رامی طلبد تا ازگزند حوادث حفظ، و به عنوان بخشی از تاریخ پر افتخار این سرزمین باقی بماند.

موقعیت: شهر زیبای غزنه، بر فراز تپه شهر کهنه.

مزار پیرشاطرها

این شخصیت بزرگوار از عرفای بزرگ غزنین بوده و به گمان اغلب نام این مبارک سید احمد حصاری میباشد.

 این مزار از خشت پخته و خام با گل قسم گنبد چهار ضلعی اعمار گردیده در چهارگوشه قسمت بالایی کمرگنبد چهار رواقهای تزئینی خورد وجود دارد در قسمت بالایی بین محـــراب آن تــزئینات گجبـــری گـل و بــرگ ومقــرنس کــاری موجود اســت. وگفته میشود ایشان در عرفان و تصوف دست بالا داشته و مریدان زیادی از وی فیض برده است.

موقعیت: گوشه شمال غرب نقطه مرتفع بالاحصار غزنی.

مزار شاه سکندر ولی

این شخصیت درویش و صاحب حال معروف به بابا سکندر بوده و از اسرار طریقت مطابق ظرفیت معنوی اش کشفیات داشته است.

روضه ی او بصورت چهارضلعی گنبدی از خشت پخته اعمارگردیده، روی خشت داخل و بیرون مقبره کاگل و سیم گل و رنگ سفید شده و در زیر پای مرقد سنگ کتیبه نصب است که در آن صرف نوشته ی ذیل بنظر میخورد: (بتاریخ شانزدهم شهرالشوال سنه 1147هجری قمری). درغرب مقبره یک باب مسجد شریف بصورت خامه موجود بوده و مردم محل را به بابا سکندر ارادت خاص است.

موقعیت: جنوب کوه روضه میان منازل رهایشی قریه روضه.

مسجد جامع شهرکهنه

این مسجد شریف قدامت زیاد داشته و حتی به گفته عبدالحی حبیبی؛ مورخ شهیر کشور اولین و قدیمی ترین مسجد ولایت غزنی محسوب میگردد. این مسجد در زمان یعقوب لیث و یا شروع سلطنت غزنویان وسعت یافته و گفته میشود که در گسترش نفوذ مسلمانان نقش عالی داشته است.

 این مسجد دارای هفت گنبد وهشت رواق بوده، کمانها و محراب در بین رواقها قسم دولا یعنی زمستانی و تابستانی از خشت پخته اعمار گردیده است که مسجد زمستانی گنبدی و قسمت تابستانی چوب پوش میباشد. این مسجد تاریخی اکنون عبادتگاه اهالی منطقه و دارالحفاظ قرآن میباشد.

 موقعیت: شهر کهنه غزنی، نزدیک دروازه بازار یا درب میری.

قلعه برگـت عبدالاحمد خان

قلعه برگت عبدالاحمدخان یکی از قلعه های دیدنی غزنی بوده و از ساختمانهای عصر سلطنت امیرحبیب الله خان میباشد. قرار گفته موسفیدان و بزرگان محل تهداب قلعه مذکور توسط امیرحبیب الله خان که غرض بازدید غزنی آمده بود گذاشته شده است. ساختمان مذکور طوری اعمار شده که یک قلعه هشت ضلعی دارای هشت برج و دربین آن قلعه چهار برج قسم حرمسرا اعمارگردیده است.

 موقعیت: شرق سرک عمومی کابل – قندهار، شمال سرک غزنی – پکتیا، نزدیک شهر غزنی.

مقبره سید شاه آغا

مقبره این شخصیت عرفانی در قریه بکاول به فاصله 10 کیلومتری شهرغزنی بالای یک تپه موقعیت داشته، و ساختمان آن بصورت هشت ضلعی گنبدی که دیوار ها از خشت خام و گنبد از خشت پخته اعمارگردیده است.

موقعیت: قریه بکاولِ غزنی، جنوب منازل مسکونی، شرق سرک عام و لیسه عالی فاطمه الزهرا، غرب لیسه امام قائم.

مقبره سید جلال آغا

مقبره این بزرگمرد تاریخ بین قریه لشمک و کلال ها به فاصله 9 کیلومتری شهرغزنی در بالای تپه مرتفع واقع بوده و بصورت چهارضلعی گنبدی، دیوارهایش ازسنگ کوهی و گنبد آن ازخشت پخته باریک و چونه اعمار گردیده است.

موقعیت: وسط قریه لشمک و کلال های شهر غزنی، غرب سلسله تپه های بلند.

مقبره و مسجد شریف باباعلی

حضرت (باباعلی) که آن را بوعلی کوتوال نیز میخوانند در قرن چهارم زمان سلطنت سلطان محمود غزنوی زنده گی میکرده و در بین سال های 510-515 هـ چشم از جهان فانی بسته و در محل زندگی اش مدفون میباشد که در آن جا مسجد شریف نیز بنا یافته است.

مردم ارادت خاصی به این بزرگوار داشته و به زیارت آن بهر دعا کردن تا اکنون میروند.

موقعیت مزار: چوک قدیم شهر غزنی، جنوب شهرکهنه، نزدیک دروازه بازار.

مزار شیخ وِردَکی

این شخصیت بزرگوار عالم شریعت و پیر طریقت بوده و نام آن را محققین شیخ الذکی، شیخ رکن الدین ابوالحامد محمد و هم عصر البیرونی و محمود کبیر ذکر نموده اند. اما بنابر قول دیگر این عارف والا مقام در عهد سلطنت احمد شاه درانی در غزنه میزیسته و احمد شاه بابا به وی ارادت خاص داشته است.این مبارک در زمان سلطنت تیمور شاه درانی وفات نموده و قرار فرمان حاکم آن زمان مقبره و گنبد این پیر طریقت اعمار شده است. گفته میشود اين  زيارت از نظر ساختمانی مربوط به قرن نهم هجری بوده  و در سال 1369 مرمت كاری گرديده است.

موقعیت: جنوب شهر غزنی، مسیر شاهراه کابل- قندهار، نزدیک مزار تاج اولیا.

مقبره محمد شریف خان

محمد شریف خان یکی از رجال برجسته دولتی زمان جلال الدین اکبر بوده و در آن زمان عهده دار ولایت غزنی بوده است.

ساختمان این مقبره روی تپه ی بلند و یکسان با بالاحصارغزنی موقعیت داشته و با خشت های سخت و مقاوم ساخته شده است. این مقبره از داخل بشکل مربع و درهر ضلع، چهار رواق و در داخل هر رواق مدخلی بشکل کمان های نوک تیز و هموار و گنبدهای نیم دایره که بوسیله خشت پخته با ابعاد 5×5×25×25سانتی متر ترتیب یافته مزین گردیده است.ساختمان خارجی مقبره دارای چهارمدخل ورودی است که در مقابل آنها ایوان های بشکل کمان نوک تیز قرار دارد که در ضلع راست هر یک از آنها زینه های به سمت پشت بام اعمار شده، در پشت بام نیز چهار زینه، مدخل، ایوان و رواق ها، یک هشت ضلعی بمانند کمربند به دورگنبد را تشکیل داده اند. در داخل مقبره هفت قبر با لوحه های از سنگ مرمر وجود دارد که خطوط ثلث برآنها تحریر شده و در یکی از آنها اسم محمد شر یف خان به ملاحظه میرسد.

موقعیت: شمال شرق شهر غزنی، به عبارت دقیق تر بین شهر و منارهای بهرامشاه و مسعود

 
گنبد بیگم

در ولسوالی جغتوی ولایت غزنی بنایی ازعهد سلطان محمودغزنوی باقی مانده که به گنبد"بیگم"معروف است که در وجه تسمیه آن مردم میگویند: (سلطان محمودغزنوی، روزی ازدره سراب می گذشت در حالیکه بسیارتشنه و خسته بود، درکنارچشمه زنی رادید بیگم نام، که مشغول رخت شویی بود. سلطان از زن طلب آب کرد تا رفع تشنگی نماید، زن جامی را که در دست داشت بی اعتنا در آب گل آلود فرو برده تقدیم شاه نمود، سلطان آب را نگرفته و گفت: قدری آب پاک بده! بار دیگر زن آب گل آلود را به نزد سلطان برد این مرتبه نیزسلطان آب را مسترد نموده گفت: ازچشمه آب پاک بیاور! این مرتبه زن آب زلال چشمه را با احترام به نزد سلطان برد و گفت: چون از سیمای شماخستگی هویدا بود، اگرمن به مجرد رسیدن شما را آب میدادم احتمال بیماری می کرد، لذا اهمال کردم تا کمی رفع خستگی گردد،حال که اندکی استراحت نمودید آب را نوش فرمایید.سلطان را سخن وی خوش آمد و دستورداد تا مبلغی و قطعه زمینی به زن اهدا نمایند و بعد از مرگ زن برفراز وی گنبدی بناگردد. امرسلطان جامه عمل پوشید و گنبد مذکور به نام"گنبدبیگم"معروف گردید{

موقعیت: ولایت غزنی، ولسوالی جغتو، نزدیک قریه خوش ابدال، دره جرمتو

با تشکر از همکار ویب سایت بسم الله شریفی